BAŞ BOYUN KANSERLERİ

Baş ve boyun kanserleri; ağız, dil, dudak, orofarinks (boğazın üst bölümü), hipofarinks, larinks (gırtlak), burun boşluğu, sinüsler ve tükürük bezleri gibi bölgelerdeki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla ortaya çıkan bir kanser grubudur. Bu bölgelerdeki tümörlerin büyük kısmı skuamöz hücreli karsinom tipindedir ve genellikle mukozayı etkileyen uzun süreli hasarla ilişkilidir.

Hastalığın gelişiminde en önemli faktörler sigara ve alkol kullanımı, buna ek olarak HPV enfeksiyonu (özellikle tip 16), kötü ağız hijyeni, bazı mesleki kimyasal maruziyetler, kronik irritasyon ve bağışıklık sistemindeki zayıflık gibi unsurlardır. HPV pozitif orofarinks kanserleri son yıllarda belirgin şekilde artmakta ve biyolojik olarak daha farklı bir seyir göstermektedir.

Belirtiler bölgeye göre değişiklik gösterse de en sık: uzun süren boğaz ağrısı, ses kısıklığı, yutma güçlüğü, boyunda ele gelen kitle, ağız içinde iyileşmeyen yara, kulak ağrısı, burun tıkanıklığı veya kanama, açıklanamayan kilo kaybı gibi şikâyetler görülür. Bu belirtiler sıklıkla basit enfeksiyonlarla karıştırıldığından tanı gecikebilir.

Korunmada sigara ve alkolün bırakılması, HPV aşısı, iyi ağız ve diş hijyeni, mesleki koruyucu önlemler ve özellikle uzun süren boğaz/ağız şikâyetlerinin gecikmeden değerlendirilmesi önemlidir. Erken tanı, tedavi başarısı ve yaşam kalitesini belirgin şekilde artırır.

CİLT KANSERLERİ (MELANOM VE NON-MELANOM)

Melanom, cilde renk veren melanositlerden gelişir ve cilt kanserleri arasında en agresif seyirli tiptir. Erken evrede tanındığında tedavi başarısı yüksektir. Genetik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı bir hastalıktır.

KARACİĞER KANSERİ

Karaciğer kanseri dünya genelinde en sık görülen kanserlerden biridir ve özellikle kronik karaciğer hastalığı olan bireylerde ortaya çıkar. Primer karaciğer kanserlerinin büyük kısmını hepatosellüler karsinom (HCC) oluşturur. Hastalık çoğunlukla karaciğer hücrelerindeki uzun süreli inflamasyon ve hücresel yenilenme döngüsünün bozulması sonucu gelişir.

Alt Türler

• Hepatosellüler Karsinom (HCC): En yaygın tiptir. Karaciğer hücrelerinden gelişir ve genellikle sirozla ilişkilidir.
• İntrahepatik Kolanjiyokarsinom: Karaciğer içindeki safra kanallarından köken alır; daha nadir görülür.
• Kombine HCC–Kolanjiyokarsinom: Her iki hücre tipinin özelliklerini bir arada taşır, nadir bir alt türdür.

Nedenler

Karaciğer kanserinin gelişiminde uzun süreli karaciğer hasarı temel rol oynar.

• Kronik Hepatit B ve Hepatit C enfeksiyonları
• Alkolik karaciğer hastalığı ve alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD/NASH)
• Siroz (hangi nedene bağlı olursa olsun)
• Aflatoksin içeren gıdalara maruz kalma
• Genetik faktörler (TP53, TERT, CTNNB1 mutasyonları gibi)

Bu durumlar uzun süre devam ettiğinde karaciğer hücrelerinin DNA’sında hasar birikir ve malign dönüşüm ortaya çıkabilir.

Risk Faktörleri

• Kronik hepatit B veya C
• Siroz
• Aşırı alkol tüketimi
• Obezite ve tip 2 diyabet
• Aflatoksin maruziyeti
• Erkek cinsiyet
• Ailede karaciğer kanseri öyküsü

Belirtiler

Erken evrede belirti vermeyebilir. İlerleyen dönemlerde:

• Sağ üst karın bölgesinde ağrı
• Kilo kaybı ve iştahsızlık
• Yorgunluk
• Sarılık (cilt ve gözlerde sararma)
• Karında şişlik (asit)
• Bulantı ve sindirim şikâyetleri
• Kaşıntı

Korunma

• Hepatit B aşısı
• Hepatit B/C enfeksiyonlarının tedavi edilmesi
• Alkol tüketiminin azaltılması
• Obezite ve diyabet kontrolü
• Aflatoksinden kaçınma
• Sirozu olan bireylerde düzenli ultrasonografi ile takip

PANKREAS KANSERİ

Pankreas kanseri, sindirim sistemi organı olan pankreasın hücrelerinden gelişir ve genellikle agresif seyirli bir kanser türüdür. Dünya genelinde önemli bir ölüm nedenidir çünkü çoğu vaka geç evrede belirti verir. Tümörlerin büyük kısmı pankreasın kanallarını döşeyen hücrelerden köken alır.

Alt Türler

• Pankreas Duktal Adenokarsinomu (PDAC): En sık görülen ve en agresif tiptir. Genellikle KRAS, TP53, CDKN2A, SMAD4 mutasyonlarıyla ilişkilidir.
• Nöroendokrin Tümörler (pNET): Daha nadir ve daha yavaş ilerleyebilen bir grup tümördür. Hormon üreten hücrelerden gelişir.
• Pankreasın Nadir Tümörleri: Acinar hücreli karsinom, solid psödopapiller tümör gibi daha az görülen alt türleri içerir.

Pankreas kanseri, genetik değişiklikler ve çevresel faktörlerin birleşimiyle ortaya çıkar. Sigara, kronik inflamasyon ve DNA tamir mekanizmasındaki bozukluklar kanser gelişimini kolaylaştırır. PDAC tipinde KRAS mutasyonları neredeyse evrenseldir ve tümör oluşumunda temel rol oynar.

Risk Faktörleri

• Sigara (en güçlü risk faktörlerinden biri)
• Obezite
• Tip 2 diyabet
• Kronik pankreatit
• Ailede pankreas kanseri öyküsü
• Genetik sendromlar (BRCA2, PALB2, STK11, CDKN2A mutasyonları)
• İleri yaş
• Yoğun alkol tüketimi (pankreatit üzerinden risk artırır)

 

Belirtiler

Hastalık uzun süre sessiz kalabilir. Ortaya çıktığında genellikle:

• Üst karın veya sırt ağrısı
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Sarılık (özellikle baş kısmı tümörlerinde)
• Bulantı, hazımsızlık
• Açıklanamayan diyabet başlangıcı
• Açık renkli dışkı ve koyu idrar

Korunma

• Sigaranın bırakılması
• Sağlıklı kilo ve aktif yaşam
• Alkol tüketiminin azaltılması
• Kronik pankreatit ve diyabetin etkin yönetimi
• Aile öyküsü olan bireylerde genetik danışmanlık ve tarama programları