LENFOMALAR (HODGKIN VE NON-HODGKIN)

Lenfomalar, bağışıklık sisteminin bir parçası olan lenfatik dokulardan gelişen kanserlerdir. Lenf düğümleri, dalak, kemik iliği ve lenfatik organlar tutulabilir. Temel olarak iki ana gruba ayrılır: Hodgkin lenfoma (HL) ve Non-Hodgkin lenfoma (NHL). Bu iki grup hem mikroskobik yapı hem de klinik davranış açısından farklıdır.

ÖZOFAGUS KANSERİ

Özofagus kanseri, yemek borusunun iç yüzeyini döşeyen hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla oluşur. Dünya genelinde coğrafi dağılımı belirgindir; Asya ve Afrika’nın bazı bölgelerinde daha sık görülür. İki ana alt türün risk faktörleri ve biyolojik davranışları birbirinden farklıdır.

TİROİD KANSERİ

Tiroid kanseri, boyunda bulunan tiroid bezinin hücrelerinden gelişen ve genel olarak iyi prognozlu bir kanser türüdür. Kadınlarda daha sık görülür ve çoğu zaman yavaş büyüme eğilimindedir. En yaygın formu folliküler hücrelerden köken alan diferansiyel tiroid kanserleridir.

Alt Türler

• Papiller Tiroid Karsinomu: En sık görülen tiptir. Yavaş ilerler ve genellikle BRAF, RET/PTC gibi genetik değişikliklerle ilişkilidir.
• Folliküler Tiroid Karsinomu: Orta yaşlarda sık görülür; RAS mutasyonlarıyla bağlantılı olabilir.
• Medüller Tiroid Karsinomu: Daha nadir; C hücrelerinden gelişir. Bazı vakalar kalıtsaldır ve RET mutasyonları ile ilişkilidir.
• Anaplastik Tiroid Karsinomu: En agresif ve hızlı ilerleyen tiptir; genelde ileri yaşlarda ortaya çıkar.
• Tiroid Lenfoması: Nadir bir alt türdür; otoimmün tiroidit ile ilişkilidir.

Nedenler

• Tiroid hücrelerinde DNA hasarı ve hücresel çoğalmanın düzenlenmesindeki bozukluklar.
• Radyasyon maruziyeti (çocukluk çağında özellikle önemli bir risk).
• Kalıtsal genetik değişiklikler (RET mutasyonları medüller tipte belirgindir).
• Otoimmün tiroid hastalıkları (Hashimoto tiroiditi bazı alt tiplerle ilişkilidir).

Risk Faktörleri

• Kadın cinsiyet
• İleri yaş (papillerde gençlerde de görülebilir)
• Radyasyon öyküsü
• Ailede tiroid kanseri veya medüller tip için MEN2 sendromu
• Obezite
• İyot eksikliği (özellikle folliküler tipte)

Belirtiler

Erken evrede belirti vermeyebilir. İlerledikçe:

• Boyunda ele gelen sert, büyüyen kitle
• Yutma güçlüğü
• Ses kısıklığı
• Boyun bölgesinde dolgunluk hissi
• Büyümüş lenf bezleri

Korunma

• Gereksiz radyasyon maruziyetinden kaçınma
• Medüller tiroid kanserinde herediter risk için genetik tarama
• Tiroit sağlığının düzenli kontrolü
• İyot yetersizliğinin giderilmesi

RAHİM AĞZI (SERVİKS) KANSERİ

Rahim ağzı kanseri, serviksi oluşturan hücrelerin kanserleşmesiyle gelişir ve dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunudur. Hastalığın en temel nedeni yüksek riskli HPV (insan papilloma virüsü) enfeksiyonudur. HPV aşısı uygulanması ile birçok ülkede görülme sıklığı belirgin şekilde azalmaktadır.

Alt Türler (Kısa)

• Skuamöz Hücreli Karsinom: En sık görülen tiptir; serviksin dış kısmında gelişir.
• Adenokarsinom: Servikal kanalın iç kısmındaki glandüler hücrelerden köken alır.
• Adenoskuamöz ve nadir alt tipler daha az görülür.

Hastalığın ana nedeni HPV tip 16 ve 18 gibi yüksek riskli suşlarla uzun süreli enfeksiyondur. HPV enfeksiyonu hücre DNA’sında bozulmaya, tümör baskılayıcı genlerin (ör. TP53, RB1) işleyişinin engellenmesine yol açar.

Risk Faktörleri

• HPV enfeksiyonu (en güçlü risk)
• Çok partnerli cinsel yaşam
• Bağışıklık sisteminin zayıflığı
• Sigara
• Uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımı
• Erken yaşta cinsel ilişki
• Düşük sosyoekonomik koşullar (tarama erişimini azaltır)

Belirtiler

• Cinsel ilişki sonrası kanama
• Adet arası düzensiz kanama
• Kötü kokulu vajinal akıntı
• Pelvik ağrı
• İleri evrede bacaklarda şişlik veya idrar problemleri

Korunma

• HPV aşısı (en güçlü korunma yöntemidir)
• Düzenli smear ve HPV testi
• Sigaranın bırakılması
• Güvenli cinsel yaşam
• Bağışıklığın güçlü tutulması